در روزگاری که آمارها، از کاهش سرانه مطالعه و فاصله‌ گرفتن نسل‌ها از کتاب حکایت می‌کنند، روایت کتابخانه‌های عمومی آذربایجان غربی چهره‌ای متفاوت از وضعیت کتاب و کتابخوانی به نمایش می‌گذارد. جایی که از یک سو، میلیون‌ها جلد کتاب در مخازن نگهداری می‌شود و از سوی دیگر، طرح‌های نوآورانه برای پیوند نسل جدید با کتاب در جریان است. در میانه این مسیر، مدیریتی ایستاده که بر این باور است: «اگر می‌خواهیم نسلی آگاه، مسئولیت‌پذیر و متعهد داشته باشیم، باید از کتاب و کتابخانه آغاز کنیم؛ چرا که شاهراه توسعه فرهنگی از کتابخانه‌های عمومی می‌گذرد.
خدیجه معصومی، مدیرکل کتابخانه‌های عمومی آذربایجان غربی، در گفت‌وگو با خبرنگارهفته‌نامه آوای آزاد، با اشاره به موجود بودن یک میلیون و ۷۵۴ هزار نسخه کتاب در مخازن کتابخانه‌های عمومی استان، می‌گوید:
در طول یک‌سال گذشته، از شهریور پارسال تا شهریور امسال، بیش از ۶۰۲ هزار جلد کتاب از کتابخانه‌های عمومی استان به امانت گرفته شده است. این نشان می‌دهد که کتابخانه‌ها همچنان پویاترین مرکز فرهنگی در دسترس مردم هستند.
مدیرکل کتابخانه‌های عمومی استان تأکید می‌کند که کتابخانه‌ها صرفاً محلی برای امانت کتاب نیستند، بلکه مرکزی برای خدمت‌رسانی به طیف وسیعی از گروه‌های سنی و اجتماعی‌اند:
از خردسالان گرفته تا نوجوانان و سالمندان، همگی در کتابخانه‌ها جایگاه خود را دارند. برای نابینایان، ناشنوایان و افراد با نیازهای ویژه نیز خدمات اختصاصی در نظر گرفته‌ایم. حتی بخش نسخ خطی که تنها بخش محافظت‌شده استان در این حوزه است، برای پژوهشگران فراهم است.
در حال حاضر، استان دارای ۱۰۲ باب کتابخانه عمومی نهادی، مشارکتی و مستقل است. همچنین، یک باب کتابخانه سیار و ۹ سالن مطالعه خودگردان تحت نظارت مجموعه فعالیت می‌کنند.
معصومی از افتتاح کتابخانه عمومی علامه دهخدا در میاندوآب با زیربنای ۸۳۴ متر مربع و اعتباری بالغ بر ۱۶۵ میلیارد ریال خبر می‌دهد و به تأمین و تجهیز یک کتابخانه سیار در ارومیه با اعتبار ۱۲ میلیارد ریال اشاره می‌کند که برای نخستین‌بار در استان به خدمت روستاهایی همچون بالانج، کهریز، گنگچین، قرالر طسوج و دیزج درآمده است.
او همچنین از تعمیر و نوسازی ۴۱ کتابخانه عمومی و روزآمدسازی ۳۲ کتابخانه با اعتباری بیش از 140 میلیارد ریال سخن می‌گوید. به گفته وی، در حال حاضر ۱۰ پروژه عمرانی با مجموع اعتبار ۳۱۷ میلیارد ریال در شهرهایی همچون سردشت، اشنویه، ماکو، شوط، بوکان، تکاب و پلدشت در حال اجراست و چند پروژه نیز در نلاس، نالوس، مرگنلر، یولاگلدی و نازک‌علیا در دست ساخت قرار دارند؛ مناطقی که پیش‌تر فاقد کتابخانه بودند.
معصومی از تحولات تازه در کتابخانه مرکزی ارومیه به‌عنوان بزرگ‌ترین مرکز اشاعه اطلاعات استان می‌گوید:
تا پایان شهریورماه، سه بخش جدید شامل نوسازی بخش کودک، ایجاد تالار علم و خلاقیت نوجوانان و ایجاد فضای کار اشتراکی (استارت‌آپی) با مجموع اعتباری بیش از ۴۰ میلیارد ریال به بهره‌برداری خواهد رسید.
در طول یک‌سال گذشته، بیش از ۸۵ هزار و ۲۴۰ جلد کتاب به مخازن استان افزوده شده است. از این میان، ۱۳ هزار و ۶۷۲ جلد توسط نهاد کتابخانه‌ها، ۶۴ هزار جلد توسط مردم و مؤسسات، ۴ هزار جلد توسط مرکز اسناد و کتابخانه ملی و بیش از ۲ هزار جلد نیز از محل احکام جایگزین حبس تأمین شده است؛ ابتکاری که به‌گفته معصومی، از اقدامات ویژه آذربایجان غربی در حوزه فرهنگی محسوب می‌شود.
آمارها نشان می‌دهد که کتابخانه‌های عمومی استان طی یک سال گذشته، قریب به ۴ هزار برنامه فرهنگی و ترویجی برگزار کرده‌اند. از این میان، ۵۵۰ برنامه جلسات مطالعاتی، مشاوره و تور کتابخانه‌گردی بوده و بیش از ۳۵۰۰ ساعت کارگاه آموزشی برای اعضا تدارک دیده شده است.
بخش بزرگی از این فعالیت‌ها، در بیرون از کتابخانه‌ها و در میان جامعه جریان یافته است؛ در خانه‌های سالمندان، زندان ها، مراکز درمانی و مدارس مناطق محروم.
یکی از ابتکارات ویژه، اجرای طرح «کاروان کتابخوانی» است. معصومی در توضیح این طرح می‌گوید:
«همکاران ما داوطلبانه و با وسیله شخصی، کتاب‌ها را به افرادی که به‌دلیل کهولت سن یا بیماری امکان حضور در کتابخانه ندارند می‌رسانند. پس از دو هفته، کتاب‌ها جمع‌آوری و به کتابخانه بازگردانده می‌شود.»
کتابخانه‌های عمومی استان در مسیر دیجیتال‌سازی نیز گام‌های مهمی برداشته‌اند. به گفته معصومی، سامانه samanpl.ir امکان ثبت‌نام و رزرو کتاب را به‌صورت آنلاین فراهم کرده و خدمات تمدید امانت به شکل تلفنی و اینترنتی نیز برای اعضا مهیاست.
وی می‌افزاید: عضویت سراسری هم از طریق این سامانه در دسترس است؛ یعنی اگر کتاب مورد نظر در کتابخانه محل سکونت فرد نباشد، می‌تواند از طریق مخازن دیگر کتابخانه‌های استان به‌طور رایگان تأمین شود.
یکی از تازه‌ترین اقدامات، اتصال کتابخانه مرکزی ارومیه به اپلیکیشن «طاقچه» است. معصومی توضیح می‌دهد:
هر کاربری که در موقعیت جغرافیایی کتابخانه مرکزی ارومیه قرار گیرد، می‌تواند از ۲۴ ساعت مطالعه رایگان در طاقچه بهره‌مند شود و در صورت بازگشت دوباره به همین موقعیت، ۲۴ ساعت دیگر به‌طور خودکار تمدید خواهد شد.
این طرح به‌گفته مدیرکل کتابخانه‌های عمومی استان، گامی برای تسهیل مطالعه دیجیتال و دسترسی به کتاب‌های صوتی، پادکست‌ها و منابعی است که در مخازن کتابخانه‌ها موجود نیستند.
استان آذربایجان غربی امروز ۱۸ محفل ادبی فعال دارد که شاعران، نویسندگان و علاقه‌مندان ادبیات در آن گرد هم می‌آیند و به خلق اثر می‌پردازند. معصومی این محافل را سرمایه‌ای ارزشمند برای زایش ادبی و فرهنگی استان می‌داند.