مرگ پنهان زمین؛ تهدید خاموش
این روزها که همه توجهها سمت احیای دریاچه ارومیه است و حتی رئیس جمهور هم موقع بدرقه رحمانی از استاندار جدید آذربایجان غربی این موضوع را طلب کرد اما کسی خطر فرونشست زمین در برخی نقاط استان را جدی نگرفت درحالیکه به زعم کارشناسان این خطر بسیار جدی تر از خشک شدن دریاچه ارومیه است.
اما واقعا ماجرا از چه قرار است؟
هنگامی که یک سفره آبی زیر زمینی خالی می شود زمین آن قسمت مانند اسفنجی که آب آن کشیده شده جمع می شود و در آن بخش از زمین حفرهای ایجاد شده که دیگر حتی با تزریق آب نیز قابل برگشت نیست در واقع آن بخش از زمین دیگر مرده به حساب می آید.
پدیده فرونشست زمین در آذربایجانغربی میانگین حدود ۷ سانتی متر است که این میزان در دشتهای سلماس به حدود ۱۰ سانتی متر رسیده و دشت های سلماس را با وضعیت فوق بحرانی مواجه کرده است.
رئیس پژوهشکده مطالعات دریاچه ارومیه در گفتگو با «آوای آزاد» تصریح می کند: ایران رکورددار فرونشست زمین در جهان است. دشت سلماس و چندین دشت ما شرایط بحرانی دارند و باعث میشوند اراضی کاربری خود را از دست داده و زیرساختها به خطر افتند. بااینحال تاکنون هیچ برنامهای برای مقابله با این بحران نداریم و این جریان نیز با اقدامات سازهای حلشدنی نیست. باید سراغ کارهای واقعی نرمافزاری شامل اقدامات مشارکتی و ترویجی رفت که مردم سهم زیادی در آن دارند.
کامران زینال زاده معتقد است اینکه محور توسعه آذربایجانغربی کشاورزی است، سازگار با پتانسیلها و اقلیم استان نیست. در نظر داشته باشید که ما راهی جز قانونمندکردن استفاده از منابع آب و خاک نداریم، چون خشکشدن دریاچه ارومیه ظاهر این بحران است و بحران اصلی، در دل زمین است و ما با از بین رفتن سریع منابع محدود آب که هزاران سال طول کشیده تا جمع شود، روبهرو هستیم.
به گفته وی، طی ۲۰ سال بخش قابل ملاحظهای از آب چندهزارساله که جمع شده بود را مصرف کردهایم و این منابع ارزشمند که تضمینکننده حیات و تمدنمان بوده، در حال از دست رفتن است. بنابراین دولت و مردم چارهای جز بازگشت به مدیریت سازگار و پایدار از منابع آب و خاک ندارند.
او می گوید: بهعنوان کارشناس آب معتقدم
بحران تخلیه منابع آب زیرزمینی در حال تبدیلشدن به بحران جدیتری از بحران خشکشدن دریاچه ارومیه میشود.
سلماس در رتبه نخست فرونشست زمین
مدیرعامل شرکت آب منطقه ای آذربایجان غربی نیز در گفتگو با خبرنگار «آوای آزاد» ضمن تایید این بحران، می گوید: ١٤٠ کیلومتر مربع از دشتهای سلماس به طرف آذربایجانشرقی در معرض فرونشست زمین قرار گرفته است که میزان فرونشست زمین در سلماس در منطقه لکستان کاملا محسوس است. براساس گزارشهای موجود، پمپاژ بی رویه آب و برداشت های غیر مجاز اتفاق افتاده باعث شده که دشت سلماس به وضعیت فوق بحرانی فرونشست برسد.
رستگاری ادامه می دهد: هرسال ۳۲ میلیون مترمکعب کسری آبخوان و اضافه برداشت از چاه های مجاز و غیرمجاز در استان اتفاق می افتد که همواره موجب نگرانی ما بوده است. در کل استان برداشت آب از منابع زیرزمینی، کیفیت آب را پایین آورده است و این هم به خاطر کاهش سهم بخش کشاورزی از آب های سدهاست که البته باید این امر، مدیریت می شد و زیرساخت های این امر اجرایی میشد که در این خصوص با کمبود بودجه مواجه هستیم.
راهی جز قانونمند کردن استفاده از منابع آب و خاک نداریم
رئیس پژوهشکده مطالعات دریاچه ارومیه با اشاره به اینکه آبهای زیرزمینی، پایین و پایینتر میروند و در این بین دو اتفاق میافتد؛ هم آب زیرزمینی کم شده و باعث نشست اراضی میشود و دوم اینکه، هراندازه آب کمتر شود، شورتر شده و کیفیت آن بدتر میشود، ادامه می دهد: در استان، مناطقی داریم که برای استحصال یکلیتر آب شرب، صدمتر چاه میزنند و این نتیجه برداشت بیرویه و در حجم بسیار زیاد از آبهای کشاورزی است. لذا در نظر داشته باشید که ما راهی جز قانونمندکردن استفاده از منابع آب و خاک نداریم.
زینال زاده میگوید: سفرههای محدود آب زیرزمینی خود را به بهای خیلی ناچیزی از دست میدهیم که این موضوع، باید بهطور جدی موردتوجه قرار گیرد.
وی با بیان اینکه ما از بحران فرونشست زمین غافل شده ایم تاکید میکند: خشکشدن رودخانهها، تالابها و دریاچه ارومیه با آن عظمت، نمود ظاهری بیماری خطرناکی است که همچون قله کوه یخ است و فقط نوک آن بیرون زده است. در این مدت بیش از یک و نیم میلیارد مترمکعب از آبهای زیرزمینی برداشت کردهایم که قابل جایگزینی نیست و این روند باعث میشود، چیزی برای آیندگان در این دشت سرسبز نداشته باشیم. بنابراین چارهای جز مدیریت منابع آب محدود موجود هم نداریم. برداشت بیرویه آبهای زیرزمینی، ضخیم شدن لایه رسوبی، عملیات انسانی در سالهای اخیر؛ آذربایجانغربی را در معرض بحران جدی فرونشست زمین قرار داده و نوعی مرگ پنهان در آن رخ دادهاست.
